1. Nguyên nhân gây bệnh lem lép hạt trên lúa
Lem lép hạt là hiện tượng vỏ trấu của hạt lúa bị đổi màu từ nâu đến đen, xuất hiện từng đốm hoặc bao phủ toàn bộ hạt. Bệnh có thể xảy ra trên cả hạt lép và hạt còn gạo khi lúa vẫn đang trên đồng ruộng trước thu hoạch.
Theo các nghiên cứu chuyên ngành, bệnh lem lép hạt có thể do nhiều tác nhân khác nhau gây ra, bao gồm:
Do nhện gié gây hại
Nhện gié thường cư trú trong bẹ lá lúa. Khi mật số tăng cao, chúng di chuyển lên bông lúa và chích hút các gié đang phát triển, tạo nên các vết "cạo gió". Những bông lúa bị hại thường đứng thẳng, hạt lép nhiều và tỷ lệ chắc hạt rất thấp.
Do vi khuẩn
Một trong những tác nhân phổ biến là Pseudomonas glumae (hay Burkholderia glumae). Vi khuẩn này gây thối hạt, làm vỏ trấu chuyển màu nâu đến đen và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng hạt lúa.
Vi khuẩn Pseudomonas glumae
Do nấm bệnh
Đây được xem là nguyên nhân quan trọng nhất gây lem lép hạt trên lúa. Hiện nay đã ghi nhận hơn 12 loài nấm có khả năng gây bệnh, tiêu biểu như:
- Alternaria padwickii
- Bipolaris oryzae
- Fusarium spp.
- Curvularia lunata
- Microdochium oryzae
- Phoma spp.
- Pyricularia oryzae
- Sarocladium oryzae
- Septoria spp.
- Tilletia barclayana
- Ustilaginoidea virens...
Các loại nấm này tấn công hạt lúa trong giai đoạn trổ - vào chắc, khiến hạt bị lem màu, lép hoặc giảm chất lượng gạo.
Do điều kiện thời tiết và kỹ thuật canh tác
Một số yếu tố làm gia tăng nguy cơ phát sinh bệnh gồm:
- Mưa nhiều, độ ẩm không khí cao.
- Gieo sạ hoặc cấy quá dày.
- Bón phân không cân đối.
- Bón thừa đạm, đặc biệt trong giai đoạn lúa trổ.
Những điều kiện này tạo môi trường thuận lợi cho nấm và vi khuẩn phát triển mạnh, làm bệnh bùng phát trên diện rộng.
2. Triệu chứng bệnh lem lép hạt trên lúa
Bệnh thường xuất hiện từ giai đoạn lúa trổ đến chín sữa. Tùy theo tác nhân gây bệnh mà biểu hiện trên hạt có sự khác nhau.
Lem lép hạt do nấm
Ban đầu trên vỏ trấu xuất hiện các đốm nhỏ màu nâu nhạt. Sau đó, vết bệnh lan rộng, chuyển sang màu nâu xám hoặc đen, làm vỏ hạt bị lem luốc. Khi bệnh nặng, hạt lúa lép hoàn toàn hoặc chỉ chứa rất ít gạo.
Lem lép hạt do vi khuẩn
Vỏ hạt chuyển màu nâu từ phần đỉnh hạt lan dần xuống dưới. Hạt có thể bị lép hoàn toàn hoặc thối một phần, trên vỏ xuất hiện các dải màu nâu đặc trưng.
Triệu chứng bệnh lem lép hạt trên lúa
3. Tác hại của bệnh lem lép hạt
Bệnh lem lép hạt không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nông sản.
Một số thiệt hại điển hình gồm:
- Vỏ hạt bị biến màu, làm giảm giá trị thương phẩm.
- Hạt lép lửng hoặc lép hoàn toàn, tỷ lệ gạo thu hồi thấp.
- Hạt gạo có thể bị thối hoặc biến chất, ảnh hưởng đến chất lượng xay xát và bảo quản.
- Trong điều kiện bệnh phát triển mạnh, năng suất có thể giảm tới 75%, gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người trồng lúa.
4. Biện pháp phòng và khắc phục bệnh lem lép hạt
Để hạn chế bệnh lem lép hạt, bà con cần áp dụng đồng bộ các biện pháp quản lý ngay từ đầu vụ:
- Sử dụng giống lúa khỏe, có khả năng chống chịu tốt.
- Gieo sạ với mật độ hợp lý, tạo ruộng thông thoáng.
- Bón phân cân đối NPK, hạn chế bón thừa đạm trong giai đoạn lúa trổ.
- Quản lý tốt nhện gié và các đối tượng gây hại khác.
- Thường xuyên thăm đồng để phát hiện sớm dấu hiệu bệnh.
- Phun thuốc phòng trừ nấm và vi khuẩn đúng thời điểm, đặc biệt trước và sau khi lúa trổ theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
👉 Để tăng hiệu quả phòng và trị bệnh lem lép hạt, bà con nên sử dụng các sản phẩm chuyên dụng ngay từ giai đoạn lúa chuẩn bị trổ và sau trổ.
Facebook
TikTok