1. Rầy phấn trắng gây hại trên lúa
Trong vụ Đông Xuân 2023 - 2024, các trà lúa ở giai đoạn làm đòng và trổ bông xuất hiện Rầy phấn trắng với mật số rất cao (10-60 con/dảnh), ấu trùng và thành trùng rầy cánh trắng chích hút trực tiếp trên lá làm lá lúa vàng và khô dần, cổ lá co rút, nếu không phòng trừ kịp thời sẽ gây nên hiện tượng lúa kiệt sức, nghẽn đòng, trổ không thoát, thiệt hại về năng suất có thể lên đến trên 50%.
Hình ảnh lúa bị nhiễm Rầy phấn trắng gây vàng lá
Trước đây, dịch hại này ít được quan tâm vì chúng không bộc phát thường xuyên trên lúa và chỉ xuất hiện khi có điều kiện thuận lợi như nắng nóng, oi bức. Những năm gần đây, do điều kiện thời tiết thất thường làm tần suất Rầy phấn trắng xuất hiện trên lúa ngày càng phổ biến hơn với mật số cao hơn. Rầy phấn trắng có kích thước rất nhỏ và nhẹ, có thể di chuyển theo gió, nên thường gây hại trên diện rộng, theo các trà lúa sạ cùng đợt.
2. Đặc điểm hình thái Rầy phấn trắng - Aleurocybotus Indicus
Rầy phấn trắng (Aleurocybotus Indicus) đẻ trứng rời rạc ở mặt dưới của lá. Trứng hình bầu dục (0,16 – 0,24mm), bề mặt láng, có cuống bám chặt vào bề mặt lá. Lúc mới đẻ có màu vàng nhạt, một ngày sau đẻ trứng chuyển sang màu vàng chanh và gần nở có màu nâu nhạt.
Ấu trùng tuổi 1 hình oval dài (0,2 – 0,4mm), cơ thể trong suốt, mắt màu nâu, có ba cặp chân ngực. Phần lưng bụng có một vệt vàng nhạt đối xứng qua trục cơ thể, đốt cuối bụng có một cặp lông đuôi.
Hình ảnh ấu trùng rầy phấn trắng tuổi 1 trên lá
Ấu trùng tuổi 2 hình bầu dục (0,4 – 0,6mm), cơ thể màu vàng nhạt, phần lưng bụng lúc mới lột xác có hai chấm vàng, phần đuôi thon nhọn, phần đầu to tròn hơn, chân to và ngắn hơn tuổi 1, đốt cuối bụng có một cặp lông đuôi.
Hình ảnh ấu trùng rầy phấn trắng tuổi 2 trên lá
Ấu trùng tuổi 3 hình bầu dục không đều (0,56 – 0,76mm), mắt màu nâu đen, phần rìa cơ thể gợn sống, màu vàng nhạt hơi trong, phần lưng bụng có hai chấm vàng đối xứng qua trục cơ thể cũng lớn dần, đốt cuối bụng có cặp lông cứng.
Hình ảnh ấu trùng rầy phấn trắng tuổi 3 trên lá
Ấu trùng tuổi 4 hình bầu dục 0,64 – 0,92mm, mắt màu nâu đỏ, cơ thể màu vàng sáng và bắt đầu sậm dần khi vũ hóa trưởng thành, phía cuối đốt bụng vẫn còn cặp lông đuôi cứng. Vỏ nhộng màu trắng trong, có thể thấy ngấn lột xác hình chữ T, xung quanh vỏ nhộng không có tua sáp.
Hình ảnh ấu trùng rầy phấn trắng tuổi 4 trên lá
Thành trùng cơ thể có màu vàng nhạt, mắt màu nâu đỏ, râu đầu 6 đốt, vòi chích hút hình ống, chân dài mảnh, mạch cánh đơn giản, bụng chín đốt. Phân biệt Rầy phấn trắng đực và cái thông qua đốt bụng cuối cùng, đốt bụng cuối của Rầy phấn trắng đực thon nhọn, có cặp gai giao phối cong lên phía trước trong khi đốt bụng cuối Rầy phấn trắng cái thuôn tròn. Rầy phấn trắng đực có kích thước nhỏ hơn Rầy phấn trắng cái.
Hình ảnh rầy phấn trắng trưởng thành
3. Tập tính sống của Rầy phấn trắng Aleurocybotus Indicus
Con trưởng thành thường vũ hóa vào buổi sáng. Con trưởng thành cái thường đẻ trứng trên lá non và ở bên dưới mặt lá, Rầy phấn trắng bị hấp dẫn bởi màu vàng. Rầy phấn trắng trưởng thành bay trong khoảng cách ngắn từ vị trí lá phía dưới bay lên lá phía trên, từ cây này sang cây khác tìm nơi ở thích hợp để chích hút dịch cây và đẻ trứng.
Rầy phấn trắng phân tán đi xa nhờ gió, gió có thể cuốn Rầy phấn trắng lên cao vài mét và đi xa vài kilomet. Ấu trùng tuổi 1 có thể di chuyển khoảng cách rất ngắn để tìm vị trí thích hợp cho việc gây hại. Ấu trùng tuổi 2 và tuổi 3 hầu như không di chuyển, chúng dính vào mặt sau của lá nhờ tuyến sáp xung quanh cơ thể.
4. Các biện pháp phòng trừ Rầy phấn trắng Aleurocybotus Indicus
Rầy phấn trắng được xem là đối tượng dịch hại khó kiểm soát, một khi chúng đã xuất hiện thì các giải pháp phòng trừ chỉ giúp giảm đi phần nào thiệt hại. Dưới đây là một số khuyến cáo cho bà con nông dân khi canh tác lúa vụ Hè Thu nhằm giảm thiểu những thiệt hại do Rầy phấn trắng gây ra:
- Chọn giống ít nhiễm Rầy phấn trắng, sạ lúa mật độ vừa phải, Bố trí thời vụ hoặc trồng xen để giảm tác hại của rầy phấn trắng.
- Thăm đồng thường xuyên để phát hiện Rầy phấn trắng sớm, tránh thừa phân đạm, kiểm tra hàm lượng magie, lân để giảm thiểu sự hấp dẫn Rầy phấn trắng gây hại, Khi lúa đã bị chích hút, mất sức, cần bón thêm một lượng phân cân đối.
- Khuyến khích các hộ có ruộng gần nhau, cùng trà lúa, phun thuốc đồng loạt nhằm giảm khả năng rầy di chuyển từ ruộng chưa phun sang ruộng đã phun
- Trứng và nhộng Rầy phấn trắng có khả năng kháng hầu hết các loại thuốc trừ sâu thông thường, vì vậy cần thiết phải luân chuyển các loại thuốc với nhau để hạn chế khả năng kháng thuốc. Có thể sử dụng các loại thuốc có tính nội hấp và lưu dẫn như hoạt chất Dinotefuran, Imidaccloprid, Pymetrozine, Nitenpyram, Acetamiprid.
Một số sản phẩm của công ty giúp phòng trừ rầy cánh trắng
- Diệt Rầy Nhật: với sự kết hợp của 2 hoạt chất có tác động nhanh và lưu dẫn kéo dài:
- Hoạt chất Pymetrozine là thuốc lưu dẫn có tác dụng tiếp xúc, vị độc, có cơ chế tác động đặc biệt. Nó tác động đến tế bào thần kinh kiểm soát tuyến nước bọt của các loại côn trùng chích hút. Khi hoạt động của tuyến này bị phá vỡ thì côn trùng không thể thực hiện hoạt động chích hút, từ đó côn trùng bị thiếu ăn và chết.
- Hoạt chất Nitenpyram đặc trị côn trùng chích hút như rầy mềm, rầy lá, ruồi trắng, bọ trĩ… Thuốc có tác động lưu dẫn, thấm sâu, tiếp xúc và vị độc. Thuốc bị phân hủy chậm lại được cây hấp thu nhanh nên hiệu lực phòng trừ kéo dài.
- ACE Super 33 WP: là sự phối trộn giữa 2 hoạt chất tác dụng mạnh, nhanh giúp diệt rầy cánh trắng nhanh chóng và hiệu quả:
- Acetamiprid là hoạt chất không mùi, có hiệu lực nhanh so với các hoạt chất khác. có nguồn gốc từ một chất hữu cơ tổng hợp. Cách thức hoạt động của nó là phá vỡ các chức năng quan trọng trong hệ thần kinh của côn trùng khi côn trùng ăn hoặc hấp thu chất độc vào cơ thể, làm gián đoạn các tín hiệu của não đến toàn bộ cơ thể của chúng. Chỉ trong nửa giờ đồng hồ, côn trùng sẽ bị mất kiểm soát, tê liệt và cuối cùng tử vong.
- Imidacloprid là thuốc trừ sâu nội hấp lưu dẫn, tác động lên hệ thần kinh trung ương, từ đó gây ức chế quá trình truyền tải thông tin về thần kinh trung ương của côn trùng, dẫn đến tê liệt và chết. Sau khi phun Imidacloprid, cây trồng sẽ vận chuyển thuốc từ đất hoặc lá truyền đi khắp các bộ phận thân, lá, hoa và quả của cây. Côn trùng nhai hoặc chích hút nhựa cây cũng sẽ ăn phải Imidacloprid và bị tiêu diệt.
